From Bajo to Sokullu Mehmed Pasha: An Analysis of a Devshirme's Networks
Sokullu Mehmed Pasha’s life, which began in a village near Višegrad, culminated in the highest position attainable by someone outside the Ottoman dynasty. Rooted in the gulâm tradition, the devshirme system transformed Bajo into Sokullu Mehmed Pasha, integrating him into the core structures of the state and providing the foundation for his rise as a statesman. While he was not the only prominent figure produced by this system, he possessed distinctive qualities that set him apart from other devshirmes. Among these, his uninterrupted fourteen-year tenure as grand vizier under three sultans -Suleiman the Magnificent, Selim II, and Murad III- stands out as particularly remarkable. This achievement cannot be attributed to a single factor; in addition to his personal abilities, the networks of relationships he cultivated and the experience he gained significantly contributed to his own advancement as well as that of his family. In this article analyze his interactions with various institutions and social groups in samples. The findings indicate that these networks were neither superficial nor incidental; they played a decisive role in his ascent to the office of grand vizier, his stable maintenance of authority, and his effectiveness in action. Nevertheless, his success extended beyond these relationships, as his historical record demonstrates his capability as a crisis manager and a farsighted, stable statesman. Sokullu Mehmed Pasha’s enduring legacy rests not only on his political position and personal talents but also on his charitable foundations and his engagement with scholarly and literary circles.
31 Numaralı Mühimme Defteri. (985). Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, A.{DVNSMHM, h. 15.
Afyoncu, E. (2009). Sokullu Mehmed Paşa. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 37, pp. 354–357).
Afyoncu, E. (2010). Şemsi Ahmed Paşa. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 38, pp. 527–529).
Afyoncu, E. (2014). Sorularla Osmanlı İmparatorluğu. Yeditepe Yayınları.
Afyoncu, E. (2009a). Sokulluzade Hasan Paşa. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 37, pp. 366–368).
Ağcasulu, H. (2018). Sosyal Bilimlerde İlişkileri İnceleyen Bir Yöntem: Sosyal Ağ Analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 1915–1933.
Ahadi, N. (2019). Seyyid Lokman ve Selîm Han-Name (Şehname-i Selim Han) [Master’s Thesis]. Konya Selçuk University.
Ak, M. (2003). Lala Mehmed Paşa. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 27, pp. 71–73).
Aköz, A., & Demireğen, A. K. (2019). Osmanlı Tarih Yazımı Patronaj ve Hizip. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, (11), 129–152.
Algül, H. (2004). El-Mevahibü’l-ledünniyye. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 29, p. 421).
Altaylı, Y. (2009). Macarca Mektuplarıyla Budin Beylerbeyi Sokullu Mustafa Paşa 1566-1578. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 49(2), 157–171.
Anscombe, F. F. (2014). State, faith, and nation in Ottoman and post-Ottoman lands. Cambridge University Press.
Balkan News. (2023, July 4). Osmanlı Mimarisinin Bosna’daki İnci̇lerinden Sinan Bey Camisi’nin Restorasyonunda Son Aşamaya Gelindi. https://www.balkannews.com.tr/yasam/osmanli-mimarisinin-bosnadaki-incilerinden-sinan-bey-camisinin-restorasyonunda-son-asamaya-gelindi-h7201.html
Baltacı, C. (1997). Çivizade Damadı Hamid Efendi. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 15, pp. 460–461).
Bostan, İ. (2007b). Piyâle Paşa. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 34, pp. 296–297).
Çavuşoğlu, M. (1991). Bâkî. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 4, pp. 537–540).
Çevik, N. (2024). Osmanlı Hukukunda Nişancı [Doctoral Dissertation, Marmara University].
Cezar, M. (1959). Mufassal Osmanlı Tarihi (Vol. 3). Tan Matbaası.
Cezar, M. (2011). Mufassal Osmanlı Tarihi (Vol. 2). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Dakić, U. (2012). The Sokullu Family Clan and The Politics of Vizierial Households in the Second Half of the Sixteenth Century [Master’s Thesis]. Central European University.
Dakić, U. (2017). Zadužbine članova porodice Sokolović u Osmanskom carstvu sa posebnim osvrtom na Mehmed-pašin odnos prema svom poreklu i prvobitnoj religiji. DHS-Društvene i Humanističke Studije: Časopis Filozofskog Fakulteta u Tuzli, 131–144.
Dakić, U. (2018). Mehmed-Paša Sokolović ve Pravoslavni Organak Njegove Porodice U Pećkoj Patrijaršiji. Historijski Pogledi, 1, 25–35.
Danişmend, İ. H. (1971). İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi (Vol. 2). Türkiye Yayınevi.
Danişmend, İ. H. (1972). İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi (Vol. 3). Türkiye Yayınevi.
Demir, E. (2016). Lala Mustafa Paşa’nın Hayatı ve Siyasi Faaliyetleri [Master’s Thesis]. Marmara University.
Demircioğlu, Z. (2022). Nitel Sosyal Ağ Analizi: Türk Sosyolojisinin Doğuşuna İlişkisel Bakmak. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), 287–304.
Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi. (967). TS.MA.e (749-34).
Dörtok Abacı, Z. (2013). “Bilgi Çağında Tarihçi Olmak”: Sosyal Ağ Analizi Yaklaşımı ve Osmanlı Tarihi Çalışmaları. Turkish History Education Journal, 2(2), 32–57.
Emecen, F. (2000). İbrahim Han. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 21, pp. 316–317).
Emecen, F. (2001). Osmanlı Hanedanına Alternatif Arayışlar Üzerine Bazı Örnekler ve Mülahazalar. İslâm Araştırmaları Dergisi, (6), 63–76.
Emecen, F. (2009). Semiz Ahmed Paşa. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 36, pp. 494–495).
Eravcı, H. M. (2010). Gelibolulu Mustafa ‘Âlî ve “Heft Meclis” Adlı Eseri. Tarih Okulu Dergisi, (6), 1–16.
Feridun Ahmed Bey. (2012). Nüzhet-i Esrârü’l-Ahyâr der-Ahbâr-ı Sefer-i Sigetvar. Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları.
Fetvacı, E. (2013). Sarayın İmgeleri: Osmalı Sarayın Gözüyle Resimli Tarih. Yapı Kredi Yayınları.
Fevrî. (2019). Ahlâk-ı Mehmed Paşa: Şairin Gözüyle Bir Devlet Adamı Portresi (M. A. Karavelioğlu, Ed.; Birinci Basım). Gece Kitaplıǧı.
Gelibolulu Mustafa Âli. (2019). Künhü’l-Ahbār (A. Çavuşoğlu, Ed.). Türk Tarih Kurumu.
Gerlach, S. (2007). Türkiye Günlüğü 1573-1576 (T. Noyan, Trans.). Kitap Yayınevi.
Goffman, D., & Tansel, Ü. (2004). Osmanlı Dünyası ve Avrupa: 1300—1700. Kitap Yayınevi.
Gökbilgin, M. T. (1957). Mehmed Paşa. In İslam Ansiklopedisi (Vol. 7, pp. 595–605). Milli Eğitim Basımevi.
Goodwin, G. (2008). Yeniçeriler. Doğan Kitapçılık.
Gürsakal, N. (2018). Sosyal Ağ Analizi. Anadolu University.
Hammer-Purgstall, J. von. (2008). Büyük Osmanlı Tarihi (Vol. 7). Üçdal Neşriyat.
Hasanbeyzâde. (2004). Hasanbey-zâde Tarihi (Vol. 2). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
İnalcık, H., & Renda, G. (Eds.). (2004). Osmanlı Uygarlığı (Vol. 2). TC Kültür Bakanlığı.
İpşirli Argıt, B. (2017). Hayatlarının Çeşitli Safhalarında Harem-i Hümayun Cariyeleri 18. Yüzyıl. Kitap Yayınevi.
Jorga, N. (2000). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (N. Epçeli, Trans.). Yeditepe Yayınevi.
Kaçar, M. (2015). Bakî’nin Dilinden Kanûnî’nin Son Seferi: Fezâil-İ Cihâd’da Yer Alan Sigetvâr-Nâme. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 1(1), 27–46.
Kamalov, I. (Ed.). (2011). Rus Elçi Raporlarında Astrahan Seferi. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Kandemir, F. (2008). Bâkî ve Nedîm’in Gazellerinde Sevgilideki Güzellik Unsurları [Master’s Thesis]. Trakya University.
Kapic, Z., & Özdemir, İ. (2024, July 7). Bosna-Hersek’te savaşta yıkılan tarihi Sinan Bey Camisi 12 Temmuz’da ibadete açılacak. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ayrimcilik/bosna-hersekte-savasta-yikilan-tarihi-sinan-bey-camisi-12-temmuzda-ibadete-acilacak/1820757
Kaplan, E. (1998). Osmanlı Devleti’nde Vezir-i Azamlık Kurumu [Master’s Thesis]. Anadolu University.
Karavelioğlu, M. A. (2019). 16. Yüzyıl Bilgin ve Şairlerinden Fevri’nin Ahlak-ı Mehmed Paşa Adlı Eseri Üzerine. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 2(1), 205–214.
Kars, R. (2020). Seyyid Lokmân’ın ‘Zübdetü’t-Tevârîh’ Adlı Eseri’ne Göre “ III. Murad Dönemi – “Feth-i Fas” Bahsi. Tarih ve Gelecek Dergisi, 6(3), 974–987.
Keleş, H., & Can, M. (2018). Bir Eğitim, Kültür, Sosyal ve İbadet Müessesesi Olarak Gazi Bodur Hüseyin Paşa’nın Taşlıca’daki Vakıf Eserleri. Kastamonu Education Journal, 26(4), 1289–1296.
Kia, M. (2011). Daily life in the Ottoman Empire. Greenwood.
Kiel, M. (2009a). Alasonya. In TDV İslâm Ansiklopedisi: Ek-1 (p. 72).
Kiel, M. (2009b). Taşlıca. In TDV İslâm Ansiklopedisi: Ek-2 (pp. 580–582).
Kızılkaya, C. (2024). Sultan II. Selim’in Kızı İsmihan Sultan’ın Vakıfları Üzerine Bir İnceleme [Master’s Thesis]. Afyon Kocatepe University.
Korić, E. (2015). Mehmed-paşa Sokolović u povodu 510 godina od rođenja. Godišnjak Bošnjačke Zajednice Kulture, 12(1), 405–416.
Korić, Elma. (2017). Objekti vakufa članova porodice Sokolović od Balkana do Bliskog Istoka. Prilozi Za Orijentalnu Filologiju, 66, 63–82.
Kütükoğlu, B. (2003a). Lala Mustafa Paşa. In TDV İslâm Ansiklopedisi (pp. 73–74).
Kütükoğlu, B. (2003b). Lokman b. Hüseyin. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 27, pp. 208–209).
Lamartine, A. de. (1991). Osmanlı Tarihi (Vols. 1–2). Sabah.
Lütfi Paşa. (2001). Lütfi Paşa ve Tevârih-i Âl-i Osman (K. Atik, Ed.). TC Kültür Bakanlığı.
Mısır, B. (2026). Devşirme Bağlamında Sokullu Mehmed Paşa’nın İlişki Ağı Analizi [Doctoral Dissertation]. Marmara University.
Nâhifî Mehmed Efendi. (2019). Cevâhiru’l-Menkâıb: Sokollu Mustafa Paşa’nın Hayatı (İ. Pazan, Ed.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
Nazlar, N. (2017). Some aspects of the organizational and socio-economic role of the janissaries (late 15th – early 17th c.) [Doctoral Dissertation]. Bilkent University.
Öngören, R. (2015). Osmanlılarda Tasavvuf. In B. A. Çetinkaya (Ed.), Doğu’dan Batı’ya Düşüncenin Serüveni (Vol. 8, pp. 61–82). İnsan Yayınları.
Öngören, R. (2019). Nûreddinzâde. In TDV İslâm Ansiklopedisi: Ek-2 (pp. 360–362).
Özcan, A. (1999). Deli Hüsrev Paşa. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 19, pp. 40–41).
Özçelik, E. (2020). İmparatorluk Yönetimi’nde Savaşların Etkisi ve Osmanlı Paşaları (1566-1606) [Master’s Thesis]. Bahçeşehir University.
Özdemir, İ. (2024, July 12). Bosna-Hersek’te savaşta yıkılan tarihi Sinan Bey Camisi yeniden yapılarak ibadete açıldı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/bosna-hersekte-savasta-yikilan-tarihi-sinan-bey-camisi-yeniden-yapilarak-ibadete-acildi/3273775
Özmen, A. (2020). Meâlı̇mü’l-Yakı̂n Fı̂ Sı̂retı̇ Seyyı̇dı̇’l-Mürselı̂n’ı̇n Muhtevası Üzerı̇ne. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 6(1), 71–91.
Öztürk, M. C. (2017). Sokollu Mehmed Paşa’nın Şeyhi Nureddinzâde Mustafa Muslîhuddîn’nin tekkesi ve eserleri. POF, (66), 83–97.
Öztürk Yılmaz, Ş. (2019). XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Osmanlı İdaresinde İpek (Peç) [Doctoral Dissertation]. Trakya University.
Parlaz, S. (2012). Osmanlı Hanedan Evlilikleri Üzerine Bazı Notlar. Tarih Okulu Dergisi, 2013(XV), 57–89.
Peçevi İbrahim Efendi. (1981). Peçevi Tarihi I (B. S. Baykal, Trans.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
Peçevi İbrahim Efendi. (1982). Peçevi Tarihi II (B. S. Baykal, Trans.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
Pierce, L. P. (2012). Harem-i Hümayun Osmanlı İmparatorluğunda Hükümranlık ve Kadınlar. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Refik, A. (2017). Sokollu Mehmed Paşa (Vols. 1–2). Akçağ Yayınları.
Sağırlı, A. (2000). Mehmed b.Mehmed er-Rumi (Edirneli)’nin Nuhbetü’t-Tevarih Ve’l-Ahbar’ı ve Tarih-i Al-i Osman’ı (Metinleri, tahlilleri) [Doctoral Dissertation]. İstanbul University.
Şahin, K. Ş. (2020). İntizâmî’nin Tuhfetü’l-İhvân’ı Işığında Sokullu Mehmed Paşazâde Kâsım Paşa’ya Dair Yeni Bilgiler. Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, 7(18), 249–263.
Şahin, N. (2019). Yakovalı Hasan Paşa ve Peçuy’daki Külliyesi. Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, (11), 263–280.
Samarćić, R. (1995). Dünyayı Avuçlarında Tutan Adam: Sokollu Mehmed Paşa (M. Gaspıralı, Trans.). Sabah Kitapları.
Seyyid Lokmân b. Hüseyin. (2022). Zübdetü’t-Tevârîh Osmanlı Tarihi (1299-1595). T.C. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
Sezer, M. (2022). Sokollu Ferhad Paşa Evkâfı. Journal of International Eastern European Studies, 4(2), 352–379.
Solak, İ., & Doğan, S. (2017). Osmanlı’da Doğal Afetler ve Sosyal Hayata Etkisi (İstanbul Örneği XVI.-XVIII. Yüzyıl). 5–22.
Süreyya, M. (1996). Sicill-i Osmanî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tamcan, Ş. (2005). Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde Bulunan H.1339 No.lu Sigetvar Seferi Tarihinin Tasvirleri [Master’s Thesis]. Ege University.
Topdemir, H. G. (2010). Takıyuddin er-Râsıd. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 39, pp. 454–456).
Uluçay, Ç. (2011). Padişahların Kadınları ve Kızları. Ötüken Yayınları.
Ünlü, E. (2020). 18. Yüzyılın ikinci yarısında merkez-taşra bağlamında sarrafların ilişki ağları: Bir sosyal ağ analizi yöntemi denemesi [Doctoral Dissertation]. Ankara University.
Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı Tarihi (Vol. 3). Türk Tarih Kurumu.
Vakıflar Genel Müdürlüğü. (2016). Bosna-Hersek Vakfiyeleri (M. Çam & R. Ademi, Eds.; Vol. 4, pp. 1751–1801). Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
Veinstein, G. (2012). Sokollu Mehmed Pasha. In P. Bearman (Ed.), Encyclopaedia of Islam New Edition Online (EI-2 English). Brill.
Woodhead, C. (2010). Şehnâmeci. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 38, pp. 456–458).
Yılmaz Diko, G. (2021). Body Politics and the Devşirmes in the Early Modern Ottoman Empire: The Conscripted Children of Herzegovina. In G. Yılmaz Diko & F. Zachs (Eds.), Children and Childhood in the Ottoman Empire (pp. 238–263). Edinburgh University Press.
Zararsız, A. (2021). Osmanlı Kroniklerinde Sokollu Mehmed Paşa ve Sokoloviç Ailesi. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 11, 321–354.
Copyright (c) 2026 Beytullah Mısır (Author)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Downloads
Article Information
- Article Type Articles
- Submitted July 7, 2026
- Accepted August 24, 2026
- Published August 28, 2026
- Issue Vol. 6 No. 2 (2026): Volume 6 Issue 2 (July 2026)
- Section Articles
