İrade ve Kader Arasında:Dr. Ethem Bakar’ın (1877-1945) Biyografisi vekâyesi: Dr. Ethem Bakar (1877-1945)

Özet: Bu çalışma, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişin sancılı zihniyet dönüşümünü, dönemin Tıbbiyeli ay-dın tipolojisinin karakteristik bir örneği olan Dr. Ethem Bakar (1877-1945) üzerinden tahlil etmektedir. Selanikli, Fransa eğitimli ve pozitivist bir hekim olan Bakar, bilimi toplumsal bir kurtuluş reçetesi olarak gören kuşağının tipik bir temsilcisidir. Çalışma, uzun yıllar Jules Payot’nun bir tercümesi sanılan Terbiye-i İrâde’nin, Bakar’a ait özgün bir telif eser olduğunu birinci el kaynaklarla teyit ederek, müellifin bu eserle “kendi kaderini tayin eden rasyonel birey”i inşa etme çabasını merkeze almaktadır. Bununla birlikte aile arşivleri, hususi evrak ve sözlü tarih verilerine dayanan bu araştırma, Bakar’ı sadece kamusal alandaki bilimsel kimliğiyle değil, Sabetayist (Avdetî) kökeninin getirdiği “suskunluk yükü” ve evlat acısıyla yaşadığı trajedinin dönüştürdüğü “mahrem” kimliğiyle birlikte ele almaktadır. Makale, irade ve bilimle her türlü kaderin yenilebileceğine inanan Cumhuriyet modernleşmesinin, insanî olan (yas, ölüm ve kimlik) karşısında yaşadığı ontolojik gerilimi ve bu sürecin özneler üzerinde meydana getirdiği ruhsal maliyeti, Dr. Ethem’in şahsi hikâyesi üzerinden ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler:Terbiye-i İrâde, Dr. Ethem Bakar, Tıp Tarihi, Biyografi, Sabetaycılık, Modernleşme

Abstract: This study analyzes the painful intellectual transformation during the transition from the Otto-man Empire to the Republic through the portrait of Dr. Ethem Bakar (1877-1945) , a characteristic example of the Tıbbiyeli intellectual typology of the era. Bakar, a Salonica-born, French-educated, and positivist physician, represents a generation that viewed science as a prescription for social salvation. Confirming through primary sources that Terbiye-i İrâde (The Education of the Will)—long assumed to be a translation of Jules Payot’s work— is an original monograph by Bakar, this study focuses on the author’s effort to con-struct a “rational individual who determines their own fate”. However, drawing on family archives, private papers, and oral history data, this research analyzes Bakar not only through his public scientific identity but also through the private identity transformed by the “burden of silence” imposed by his Sabbatean (Dönme) origins and the tragedy of his son’s passing. Ultimately, the article demonstrates the ontological tension experienced by Republican modernization—which believed that fate could be conquered by will and science—in the face of the human condition (grief, death, and identity), as well as the psychological cost imposed by this process on the subjects, through the lens of Dr. Ethem’s personal story. 

Keywords: Terbiye-i İrâde, Dr. Ethem Bakar, History of Medicine, Biography, Sabbateanism, Modernization

Özet: Bu çalışma, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişin sancılı zihniyet dönüşümünü, dönemin Tıbbiyeli ay-dın tipolojisinin karakteristik bir örneği olan Dr. Ethem Bakar (1877-1945) üzerinden tahlil etmektedir. Selanikli, Fransa eğitimli ve pozitivist bir hekim olan Bakar, bilimi toplumsal bir kurtuluş reçetesi olarak gören kuşağının tipik bir temsilcisidir. Çalışma, uzun yıllar Jules Payot’nun bir tercümesi sanılan Terbiye-i İrâde’nin, Bakar’a ait özgün bir telif eser olduğunu birinci el kaynaklarla teyit ederek, müellifin bu eserle “kendi kaderini tayin eden rasyonel birey”i inşa etme çabasını merkeze almaktadır. Bununla birlikte aile arşivleri, hususi evrak ve sözlü tarih verilerine dayanan bu araştırma, Bakar’ı sadece kamusal alandaki bilimsel kimliğiyle değil, Sabetayist (Avdetî) kökeninin getirdiği “suskunluk yükü” ve evlat acısıyla yaşadığı trajedinin dönüştürdüğü “mahrem” kimliğiyle birlikte ele almaktadır. Makale, irade ve bilimle her türlü kaderin yenilebileceğine inanan Cumhuriyet modernleşmesinin, insanî olan (yas, ölüm ve kimlik) karşısında yaşadığı ontolojik gerilimi ve bu sürecin özneler üzerinde meydana getirdiği ruhsal maliyeti, Dr. Ethem’in şahsi hikâyesi üzerinden ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler:Terbiye-i İrâde, Dr. Ethem Bakar, Tıp Tarihi, Biyografi, Sabetaycılık, Modernleşme